THÔNG TIN VÀ VẬT CHẤT ĐỒNG HAY KHÁC ?

Thông tin (information) và vật chất (material) là cùng một thứ hay là hai thứ hoàn toàn khác nhau ? Câu trả lời có lẽ cũng giống như giữa vật chất và năng lượng (energy).

Tương quan giữa vật chất và năng lượng

Trước khi Einstein xác định được công thức chuyển đổi giữa vật chất và năng lượng :

E= mc2  

Thì người ta nghĩ rằng vật chất và năng lượng là hai thứ khác nhau, chúng không thể chuyển hóa cho nhau được. Nhưng sau khi đã khám phá ra công thức chuyển hóa thì người ta mới biết rằng chúng không hoàn toàn khác nhau, bản thể chúng chỉ là một thôi.

Niềm tin của nhân loại càng được củng cố khi người ta tạo ra được vụ nổ nguyên tử tức là bom nguyên tử. Mỹ là quốc gia đầu tiên chế tạo được bom nguyên tử, người Mỹ liền sử dụng nó ngay, họ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki của Nhật Bản để buộc nước này đầu hàng, kết thúc Thế chiến thứ hai.

Sau này người ta tìm cách kiểm soát phản ứng dây chuyền của nguyên tử để chế tạo ra nhà máy điện nguyên tử. Nhà máy điện nguyên tử gồm có một số lò phản ứng hạt nhân có kiểm soát để biến năng lượng nguyên tử thành điện năng để phục vụ cho sản xuất và đời sống. Bản chất của nhà máy điện nguyên tử là biến vật chất, cụ thể là uranium thành năng lượng, cụ thể là biến ra điện năng phục vụ cho đời sống con người.

Trong thực tế là người ta không biến đổi hoàn toàn vật chất thành năng lượng mà chỉ biến nguyên tố uranium 235 thành uranium 236, krypton và barium, giải phóng được một phần năng lượng và biến nó thành điện năng.

Đây là phản ứng phân hạch

Phản ứng phân hạch chỉ giải phóng được một phần của năng lượng vật chất, do đó người ta vẫn còn phải sử dụng một số lượng uranium đáng kể để làm nhiên liệu ban đầu và chất thải hạt nhân còn rất nhiều trở thành một vấn đề khó giải quyết và nguy hiểm. Bởi vì phản ứng phân hạch sản sinh ra rất nhiều tia phóng xạ nguy hiểm cho con người.

Một số tai nạn của các nhà máy điện nguyên tử đem lại thảm họa cho môi trường và con người. Điển hình là thảm họa hạt nhân của nhà máy điện nguyên tử Chernobyl năm 1986 tại Ukraina và tai nạn của nhà máy điện nguyên tử Fukushima tại Nhật Bản năm 2011.

Hiện nay người ta tìm cách giải phóng năng lượng từ vật chất bằng một cách khác thay vì bằng cách phân hạch, người ta tạo phản ứng hợp hạch còn gọi là tổng hợp nhiệt hạch, cụ thể người ta cho hai nguyên tử đồng vị của hydrogen là deuterium 2H và tritium 3H kết hợp với nhau sẽ cho ra helium 4He và giải phóng rất nhiều năng lượng. Nhưng điều kiện cho phản ứng hợp hạch là nhiệt độ cực cao vì vậy phản ứng này còn gọi là tổng hợp nhiệt hạch (thermonuclear fusion), nó giống như phản ứng xảy ra bên trong Mặt trời. Đó là phản ứng hợp hạch, nó không sản sinh ra những tia bức xạ nguy hiểm. Nhiệt độ ở trung tâm Mặt trời vào khoảng 15 triệu độ C nhưng dưới áp lực rất lớn do khối lượng của Mặt trời là rất lớn. Trên Trái đất người ta không thể tạo được áp lực lớn như vậy, do đó người ta phải tăng nhiệt độ lên gấp bội so với Mặt trời để cho phản ứng xảy ra.

Đây là phản ứng hợp hạch

Ngày 31-12-2021, Tân Hoa xã cho biết lò phản ứng Tokamak siêu dẫn tiên tiến thử nghiệm (EAST= Experimental Advanced Superconducting Tokamak), còn gọi là “mặt trời nhân tạo” của Trung Quốc, đã duy trì được nhiệt độ 70 triệu độ C trong 1.056 giây, tức là 17 phút 36 giây. Đây là thời gian duy trì lâu nhất trong lò phản ứng tổng hợp nhiệt hạch so với tất cả các lò Tokamak trên thế giới.

Khi lò phản ứng tổng hợp nhiệt hạch được thương mại hóa thành công thì sẽ đem lại nguồn năng lượng an toàn cho con người. Khó khăn hiện nay là vì phản ứng đòi hỏi nhiệt độ cực cao nên nguồn năng đầu vào còn lớn hơn nguồn năng lượng đầu ra nên chưa đem lại hiệu quả.

Tương quan giữa thông tin và vật chất

Sự khác nhau giữa thông tin và vật chất còn lớn hơn giữa năng lượng và vật chất. Thông tin là thức, nhận thức, sự hiểu biết. Nó thuộc lĩnh vực tinh thần hoàn toàn khác hẳn với lĩnh vực vật chất nên rất khó hình dung rằng hai thứ này đồng bản chất. Do đó trong giới khoa học rất ít ai nghĩ rằng thông tin và vật chất là đồng.

Nhưng trong giới tôn giáo thì lại khác. Phật giáo từ lâu đã nói rằng Nhất thiết duy tâm tạo. Tâm vốn là tinh thần, là thông tin. Tâm tạo ra vật chất, điều này cũng có nghĩa là vật chất tức là tâm. Vũ trụ là tâm, Mặt trời mặt trăng là tâm, Trái đất là tâm, sơn hà đại địa là tâm, vạn vật là tâm, ngũ uẩn của chúng ta là tâm. Mà tâm cũng là thức, là thông tin. Phật giáo cũng đã nói Tam giới duy tâm, vạn pháp duy thức, tất cả đều là tâm, do tâm tạo. Vậy rõ ràng Phật giáo nói thông tin là vật chất. Vật chất là tâm, thông tin cũng là tâm. Vậy vật chất là thông tin, quá rõ ràng phải không ?      

Hiện nay rất nhiều nhà khoa học chưa công nhận thông tin là vật chất. Họ cho rằng hai thứ đó hoàn toàn khác nhau, không thể là một được. Nhưng trong Phật giáo có một nguyên lý rất cơ bản rất nền tảng cho mọi nhận thức mà có nhiều Phật tử đã nghe nói. Đó là nguyên lý bất nhị. Nhưng có lẽ nhiều người không hiểu, không thể hiểu, không thể tin vào nguyên lý bất nhị, kể cả nhà khoa học số 1 thế giới là Einstein cũng không hiểu không tin. Tại sao tôi dám nói như vậy ? Bởi vì Einstein đã tuyên bố rõ ràng không thể nhầm lẫn được. Ông tuyên bố 2 câu :

1/Trong một bức thư năm 1945, Einstein viết (nguyên văn) “God tirelessly plays dice under laws which he has himself prescribed.” (Chúa chơi xúc xắc không mệt mỏi theo luật mà chính Ngài đã lập ra)

2/ “Tôi thích nghĩ rằng Mặt trăng vẫn ở đó ngay cả khi tôi không đang nhìn nó”

Câu thứ nhất cần giải thích thêm, câu nguyên văn của Einstein nói Chúa có chơi xúc xắc nhưng theo một quy luật xác định do ngài lập ra. Vậy ý của ông là thế giới vẫn là xác định, còn việc Chúa chơi xúc xắc chỉ là xác suất thống kê thôi, chứ ông không đồng ý với một số nhà khoa học khác nhất là Niels Bhor. Theo quan điểm của Bhor, thế giới là bất định. Hạt cơ bản khi bị cô lập thì trừu tượng. “Isolated material particles are abstractions” (Niels Bohr). Bị cô lập tức là tách khỏi sự nhận thức của chủ thể, của con người. Thí nghiệm hai khe hở (Double slit experiment) nổi tiếng đã chứng tỏ cho sự nhận định này của Bhor.   

Để minh bạch hơn nữa, chúng ta cần biết Einstein và Bhor có một cuộc tranh luận lớn nhất thế kỷ 20 về vấn đề hạt cơ bản của vật chất luôn luôn có sẵn đặc trưng đặc điểm hay nó không có sẵn, chỉ khi có người quan sát, đặc trưng mới xuất hiện.

Quan điểm của Bhor nói rằng hạt cơ bản không có sẵn đặc trưng, chỉ khi nào có người quan sát thì đặc trưng mới xuất hiện, đó là quan điểm cho rằng thế giới là bất định.

Quan điểm của Einstein là hạt cơ bản như photon hay electron luôn luôn có sẵn đặc trưng. Quan điểm đó muốn nói thế giới là xác định, là khách quan. Câu tuyên bố thứ 2 của Einstein nói về Mặt trăng nói rõ lập trường của Einstein, ông cho rằng Mặt trăng là vật thể khách quan. Chính vì lập trường của Einstein thiên về quan điểm cho rằng thế giới là xác định nên các nhà khoa học đã chỉnh sửa câu tuyên bố số 1 của ông thành “God does not play dice with the universe.” (Chúa không chơi trò xúc sắc với vũ trụ) để cho lời nói và quan điểm của ông nhất quán với nhau. Video sau đây của nhà vật lý Brian Greene chứng tỏ lập trường của Einstein cho rằng thế giới là xác định.  

Einstein giải thích sự liên kết lượng tử bằng lý luận về đôi găng tay

Có lẽ tất cả chúng ta, tuyệt đại đa số nhân loại đều cho rằng lập trường của Einstein là đúng đắn, Mặt trăng là vật thể khách quan. Nhưng con người không ngờ rằng đến năm 1982 lúc cả Einstein và Bohr đều đã qua đời (Einstein mất năm 1955, Bohr mất năm 1962) thì tại Paris, Alain Aspect đã tiến hành cuộc thí nghiệm về liên kết lượng tử, lần đầu tiên chứng tỏ cho thế giới thấy rằng  lập trường của Einstein là sai, Bohr mới đúng. Đặc trưng của hạt cơ bản chỉ xuất hiện khi có người quan sát, Thế giới bề ngoài thấy có vẻ xác định nhưng bản chất thật sự là bất định. Tiến sĩ vật lý Amit Goswami cũng đã chỉ rõ khi nào thì hạt electron mới xuất hiện và xác định được vị trí trong video sau :

Tiến Sĩ Amit Goswami Nói Về Tính Chất Electron

Vô hình trung quan điểm của Bohr phù hợp với Phật giáo. Vũ trụ vạn vật là do tâm tạo, tùy theo thói quen của tâm (tập khí) thế nào thì thế giới sẽ hiện ra thế ấy. Điều đó cũng giải thích tại sao cảnh giới tùy theo nghiệp (tập khí) mà xuất hiện.     

Vũ trụ bao gồm không gian, thời gian, số lượng, vật chất, đều là do tâm tạo. Tâm không tạo thì không có vũ trụ.

Thế giới, cả vật chất và tinh thần đều là tâm, là thức, thì hiển nhiên vật chất là thông tin, thông tin là vật chất, hai thứ này có thể chuyển hóa cho nhau, cũng tương tự như sự chuyển hóa giữa vật chất và năng lượng.

Từ Thông tin về Cái Ví Da có thể Phục hồi Cái Ví Da Vật chất

Thí dụ về cái ví da ném vào hố đen của nhà khoa học Brian Greene là một lập luận cho rằng một vật thể bằng vật chất có hai hình thức hiện hữu, một là hình thái vật chất trong không gian 3 chiều mà chúng ta đã quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày của con người, hai là hình thái thông tin tương tự như thông tin trong các thiết bị tin học mà con người cũng đã bắt đầu quen thuộc từ cuối thế kỷ 20, thông tin thuộc không gian 2 chiều tức nằm trong mặt phẳng. Ông tin rằng từ hình thái thông tin này vật thể có thể hoàn toàn khôi phục hình thái vật chất. Quan điểm của Brian Greene phù hợp với nguyên lý bất nhị của Phật giáo.

Hiện nay khoa học chưa chuyển hóa được giữa thông tin và vật chất. Đó là việc chưa làm được vào lúc này chứ không phải vĩnh viễn không thể làm được. Lý do chưa làm được là vì số lượng thông tin của một vật thể vật chất cực kỳ lớn, vượt xa khả năng xử lý của máy tính điện tử hiện nay. Ngoài ra người ta cũng nhận ra rằng thông tin về một vật thể có dạng giống như một toàn ảnh (holography). Và vũ trụ mà chúng ta sống trong đó cũng là một vũ trụ toàn ảnh (the holographic universe).

Tuy vậy hiện nay cũng đã có một số mầm mống cho thấy có sự chuyển hóa ở mức độ hạt cơ bản. Đó là sự kiện viễn tải lượng tử (quantum teleportation). Chúng ta biết rằng hạt photon và hạt electron, đó cũng chính là vật chất. Những hạt đó có thể chứa đựng thông tin hoặc chúng ta có thể nói rằng bản thân chúng là thông tin cũng được.

Chúng có thể chứa bất cứ đặc trưng đặc điểm gì mà chúng ta muốn gán ghép đều được cả. Các nhà khoa học hiện nay có thể lợi dụng chúng để tạo ra chip bán dẫn. Chip bán dẫn có diện tích bằng cái móng tay nhưng chứa hàng tỷ bóng bán dẫn (transistor). Chúng tạo thành thông tin dưới dạng số nhị phân. Hệ thống số nhị phận chỉ có 2 số cơ bản thôi, đó là 0 và 1. Khi mạch hở, không có dòng điện (electron) chạy qua được gán là số 0. Khi mạch đóng, có dòng điện chạy qua được gán là số 1. Tất cả mọi đặc trưng đặc điểm của vũ trụ vạn vật đều được gán cho một con số (digital), đó là số hóa (digitizing). Tập hợp của tất cả mọi con số hình thành nên một vật chính là thông tin và thông tin có thể gởi đi xa dễ dàng qua các đường cáp quang hoặc các loại sóng vô tuyến. Ví dụ thông tin về một hình ảnh của một bức họa có thể chuyển từ bên Bắc Mỹ về VN chỉ trong tích tắc dưới dạng số. Khi đến nơi thông tin dạng số có thể nhanh chóng biến thành hình ảnh với đầy đủ đặc điểm qua một app giải mã. Ví dụ :

Cảnh lá phong mùa thu ở Canada

Trong thí nghiệm về liên kết lượng tử, người ta còn thấy có một phương thức chuyển thông tin đi xa thần kỳ hơn nữa, lợi dụng sự liên kết nội tại của lượng tử cũng tức là của hạt cơ bản, của vật chất, người ta có thể dùng cách thay thế để chuyển một hạt photon đi xa mà không mất thời gian, thực chất là không có di chuyển. Chẳng hạn video này mô tả cách làm đó như sau :

Lý luận dựa trên thực nghiệm và viễn ảnh của viễn tải lượng tử

Để cho viễn tải lượng tử trở thành hiện thực, con người cần chế tạo máy tính lượng tử có tốc độ kinh hồn nhanh gấp hàng tỷ tỷ tỷ lần so với máy tính điện tử hiện nay.

Gần đây nhân loại đã có tiến bộ trong việc chế tạo máy tính lượng tử.

Tháng 10-2019 Máy tính lượng tử Sycamore của Google đạt được ưu thế lượng tử so với máy tính điện tử, nó có thể giải quyết một vấn đề toán học hóc búa trong vỏn vẹn 200 giây, bài toán khó đến mức siêu máy tính Summit nhanh nhất thế giới của IBM phải mất 10.000 năm mới giải được.

Tháng 10-2021 TQ đã công bố máy tính lượng tử Tổ Xung Chi (Zuchongzhi 祖沖之)lấy theo tên một nhà toán học TQ thời Nam Bắc Triều. Nó sở hữu hệ thống 66 qubit nếu so với 54 qubit của siêu máy tính lượng tử Sycamore của Google. Đồng thời các qubit của Zuchongzhi cũng có phần khác biệt so với của Sycamore khi nó sử dụng qubit quang tử thay vì qubit siêu dẫn (phải đặt hệ thống ở nhiệt độ âm 273 độ C), điều này giúp nó có sức mạnh và lợi thế tốt hơn. Khả năng của Tổ Xung Chi nhanh gấp 10 triệu lần siêu máy tính nhanh nhất thế giới năm 2021 là Fugaku của Nhật.

Máy tính lượng tử Tổ Xung Chi

Ngoài ra tờ South China Morning Post ngày 26-10-2021 dẫn thông tin từ nhóm nghiên cứu cho biết máy tính lượng tử Cửu Chương-2 (Jiuzhang-2九章二号) sử dụng 113 qubit có thể thực hiện một phép tính lượng tử được gọi là lấy mẫu boson Gaussian quy mô lớn (GBS) nhanh hơn 1 triệu tỉ tỉ lần (1 septillion = 1.000.000.000.000.000.000.000.000) so với siêu máy tính nhanh nhất thế giới năm 2021 Fugaku của Nhật.

Máy tính lượng tử Cửu Chương-2

Chỉ những máy tính lượng tử có tốc độ nhanh khủng khiếp như thế mới có hy vọng biến vật chất thành thông tin và chuyển đi xa không giới hạn và không mất thời gian bằng phương thức viễn tải lượng tử. 

Kết luận

Từ xa xưa Phật giáo đã nêu lên một nguyên lý gọi là bất nhị, ý nói rằng toàn thể vũ trụ vạn vật đều xuất phát từ cùng một nguồn gốc là tâm bản nguyên gọi là vô sinh pháp nhẫn. Như vậy toàn thể vũ trụ vạn vật với thiên hình vạn trạng đều có cùng một nguồn gốc nên mặc dù bề ngoài thấy thông tin và vật chất là vô cùng khác nhau nhưng bên trong bản chất của chúng lại là một.

Thế nên khi chúng ta nói thông tin và vật chất là đồng (giống nhau) hay dị (khác nhau) cũng đều là không đúng. Bởi vì như kinh Bát Nhã nói Sắc bất dị Không. Sắc là vật chất, là hữu thể, là Có. Còn Không là trống không, là vô thể, là Không Có. Vậy làm sao mà chúng đồng được, nhưng chúng cũng không phải là dị, bởi vì chúng có thể chuyển hóa cho nhau.

Về mặt khoa học thì các nhà vật lý đã biết tất cả mọi hạt cơ bản đều có lưỡng tính sóng hạt. Sóng thì ở khắp mọi nơi không có vị trí nhất định, không có số lượng, không có thời gian. Còn hạt thì trái ngược lại, có vị trí, có số lượng, có thời gian.

Tất cả chúng ta đều chấp vào hạt (chấp có) nên bị vướng mắc, sự vướng mắc này là nguồn gốc của đau khổ. Đời là bể khổ, đó là miêu tả của Tứ diệu đế. Thật ra miêu tả đó là biên kiến, chỉ đúng một nửa thôi. Không phải thế gian là khổ mà chính thói quen chấp thật (tập khí chấp có) mới là khổ. Khi một hành giả đã phá được chấp ngã, phá được chấp pháp thì có thể vẫn sống trên thế gian mà không còn khổ nữa. Bát Nhã Tâm Kinh có câu :

QUÁN TỰ TẠI BỔ TÁT, HÀNH THÂM BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA THỜI, CHIẾU KIẾN NGŨ UẨN GIAI KHÔNG, ĐỘ NHẤT THIẾT KHỒ ÁCH

Bồ Tát Quán Tự Tại (tức Quán Thế Âm) khi thực hành thâm sâu phép quán Bát Nhã Ba La Mật Đa, tức dùng trí bát nhã soi thấu bản thể của thế giới, thì thấy Ngũ Uẩn đều là không, nên giải thoát được tất cả mọi khổ nạn.

Bên Thiền cũng có một câu chuyện nói về bất nhị, đối đáp giữa thiền sư Quế Sâm và Pháp Nhãn Văn Ích.

Khi Văn Ích trình bất cứ kiến giải nào sư Quế Sâm cũng đều đưa 2 ngón tay ý nói đó là nhị chưa phải giác ngộ.

Công án Thiền giữa Quế Sâm và Pháp Nhãn Văn Ích

Cuối cùng khi Quế Sâm nói : Tất cả đã sẵn sàng thì Văn Ích chợt liễu ngộ. 

Truyền Bình

About Duy Lực Thiền

Tổ Sư Thiền do cố hòa thượng Thích Duy Lực hướng dẫn
Bài này đã được đăng trong Bài viết. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s